Ủy quyền hết hạn trước công chứng: Hợp đồng có vô hiệu?
Trong thực tiễn giao dịch dân sự, việc ký kết hợp đồng thông qua người được ủy quyền diễn ra rất phổ biến, đặc biệt trong các giao dịch về nhà đất, tài sản có giá trị lớn. Tuy nhiên, không ít trường hợp văn bản ủy quyền đã hết hạn trước thời điểm công chứng hợp đồng nhưng các bên vẫn yêu cầu công chứng. Tình huống này đặt ra nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến năng lực đại diện, hiệu lực hợp đồng và trách nhiệm của công chứng viên. Vì vậy, việc phân tích công chứng hợp đồng khi có ủy quyền hết hạn trước thời điểm công chứng là cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
1. Thời hạn ủy quyền và ý nghĩa pháp lý trong giao dịch dân sự
1.1. Thời hạn là yếu tố xác định hiệu lực của ủy quyền
Theo Điều 563 Bộ luật Dân sự 2015: “Thời hạn ủy quyền do các bên thỏa thuận hoặc do pháp luật quy định; nếu không có thỏa thuận thì hợp đồng ủy quyền có hiệu lực 01 năm kể từ ngày xác lập việc ủy quyền”.
Như vậy, khi hết thời hạn đã thỏa thuận hoặc hết thời hạn mặc định theo luật, quyền đại diện theo ủy quyền chấm dứt, người được ủy quyền không còn tư cách pháp lý để nhân danh bên ủy quyền tham gia giao dịch.
1.2. Hết hạn ủy quyền đồng nghĩa chấm dứt quyền đại diện
Theo Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định về đại diện, khi hợp đồng ủy quyền chấm dứt, mọi hành vi xác lập giao dịch của người được ủy quyền sau thời điểm này không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ cho bên ủy quyền, trừ trường hợp được công nhận theo quy định riêng của pháp luật.
2. Công chứng hợp đồng khi ủy quyền đã hết hạn – Vấn đề pháp lý đặt ra
2.1. Không bảo đảm điều kiện về chủ thể giao kết
Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự có hiệu lực khi chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch được xác lập”.
Người đại diện theo ủy quyền đã hết hạn ủy quyền thì không còn tư cách đại diện hợp pháp, dẫn đến việc giao kết hợp đồng không bảo đảm điều kiện về chủ thể.
2.2. Nguy cơ hợp đồng bị tuyên vô hiệu
Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự vô hiệu khi không có một trong các điều kiện quy định tại Điều 117 của Bộ luật này”.
Do đó, hợp đồng được công chứng trong trường hợp ủy quyền đã hết hạn trước thời điểm công chứng có nguy cơ cao bị tuyên vô hiệu toàn bộ, đặc biệt khi bên được ủy quyền không được bên ủy quyền xác nhận hoặc phê chuẩn lại.
3. Trách nhiệm của công chứng viên khi kiểm tra thời hạn ủy quyền
3.1. Nghĩa vụ kiểm tra tính hợp lệ của giấy tờ
Theo Điều 40 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng; xác minh tính hợp pháp, hợp lệ của giấy tờ đó”.
Văn bản ủy quyền là giấy tờ trọng yếu, do đó công chứng viên phải kiểm tra rõ thời hạn ủy quyền tại thời điểm ký và công chứng hợp đồng.
3.2. Quyền và nghĩa vụ từ chối công chứng
Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên được quyền từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch vi phạm pháp luật hoặc không đáp ứng đủ điều kiện có hiệu lực”.
Khi phát hiện ủy quyền đã hết hạn trước thời điểm công chứng, công chứng viên bắt buộc phải từ chối công chứng, trừ trường hợp các bên lập lại hoặc gia hạn ủy quyền hợp pháp.
4. Hệ quả pháp lý nếu vẫn công chứng khi ủy quyền đã hết hạn
4.1. Hợp đồng không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ cho bên ủy quyền
Trong trường hợp không có sự xác nhận lại của bên ủy quyền, hợp đồng do người không có quyền đại diện xác lập không ràng buộc trách nhiệm pháp lý đối với bên ủy quyền.
4.2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015: “Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường”.
Nếu người được ủy quyền biết rõ ủy quyền đã hết hạn nhưng vẫn ký kết hợp đồng, họ có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường. Đồng thời, nếu công chứng viên không kiểm tra hoặc bỏ qua thời hạn ủy quyền, trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm bồi thường cũng có thể được đặt ra.
5. Vai trò của hồ sơ công chứng trong giải quyết tranh chấp
Hồ sơ công chứng lưu trữ phản ánh:
Thời điểm ký hợp đồng
Thời hạn ghi trong văn bản ủy quyền
Việc công chứng viên đã kiểm tra, giải thích pháp luật hay chưa
Đây là căn cứ quan trọng để Tòa án xác định lỗi của các bên và của tổ chức hành nghề công chứng khi hợp đồng bị tranh chấp.
Một người được ủy quyền bán nhà với thời hạn ủy quyền đến ngày 30/6. Ngày 05/7, người này ký hợp đồng chuyển nhượng và yêu cầu công chứng. Do không kiểm tra kỹ thời hạn ủy quyền, hợp đồng vẫn được công chứng. Khi xảy ra tranh chấp, Tòa án xác định tại thời điểm công chứng, ủy quyền đã hết hạn, hợp đồng vô hiệu do người ký không có quyền đại diện hợp pháp.
Kết luận
Ủy quyền hết hạn trước thời điểm công chứng là rủi ro pháp lý nghiêm trọng có thể làm giao dịch bị vô hiệu. Thời điểm công chứng là mốc quyết định để xác định quyền đại diện hợp pháp của người ký hợp đồng. Việc kiểm tra chặt chẽ thời hạn ủy quyền không chỉ là nghĩa vụ của công chứng viên mà còn là trách nhiệm của các bên nhằm bảo đảm hiệu lực và an toàn pháp lý cho giao dịch dân sự.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
