Vì sao hợp đồng đã công chứng vẫn có thể bị vô hiệu?
Nhiều người cho rằng, chỉ cần hợp đồng được công chứng thì giao dịch đã “an toàn tuyệt đối” và không thể bị tranh chấp. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít vụ việc cho thấy hợp đồng công chứng vô hiệu vẫn xảy ra và bị Tòa án tuyên không có giá trị pháp lý. Vậy vì sao hợp đồng đã được công chứng – vốn được xem là “lá chắn pháp lý” – vẫn có thể bị vô hiệu? Bài viết dưới đây sẽ lý giải rõ vấn đề này dựa trên quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng.
>>> Xem thêm: Dịch vụ công chứng tại nhà củavăn phòng công chứng có đáng tin không?
Hợp đồng công chứng có giá trị pháp lý như thế nào?
Giá trị pháp lý của hợp đồng công chứng
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng”.
Ngoài ra, “Điều 93 Luật Công chứng 2024” cũng khẳng định văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, các tình tiết, sự kiện trong văn bản được coi là đúng sự thật, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Như vậy, công chứng không làm phát sinh hiệu lực tuyệt đối, mà chỉ xác nhận:
Ý chí tự nguyện của các bên tại thời điểm ký;
Năng lực hành vi dân sự;
Hình thức và nội dung không trái pháp luật rõ ràng tại thời điểm công chứng.
Vì sao hợp đồng công chứng vẫn có thể bị vô hiệu?
Hợp đồng công chứng vô hiệu do vi phạm điều kiện có hiệu lực
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện:
Chủ thể có năng lực hành vi dân sự;
Ý chí tự nguyện;
Mục đích, nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
Đúng hình thức theo quy định.
Dù đã được công chứng, nếu thiếu một trong các điều kiện trên, hợp đồng vẫn có thể bị tuyên vô hiệu.
>>> Xem thêm: Mẹo chọndịch vụ làm sổ đỏ uy tín, tiết kiệm chi phí nhất năm 2026
Hợp đồng công chứng vô hiệu do giả tạo, che giấu giao dịch khác
Một nguyên nhân phổ biến dẫn đến hợp đồng công chứng vô hiệu là giao dịch giả tạo.
Theo “Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015”, “Khi các bên xác lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác thì giao dịch giả tạo vô hiệu”.
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng:
Công chứng hợp đồng ủy quyền để che giấu việc mua bán;
Công chứng hợp đồng chuyển nhượng với giá thấp để trốn thuế;
đã bị Tòa án tuyên vô hiệu dù đầy đủ chữ ký, dấu công chứng.
Hợp đồng công chứng vô hiệu do người ký không có quyền định đoạt
Công chứng viên không xác lập quyền sở hữu, mà chỉ kiểm tra hồ sơ do các bên cung cấp.
Do đó, hợp đồng công chứng vô hiệu có thể phát sinh khi:
Người ký không phải chủ sở hữu thực sự;
Tài sản là tài sản chung nhưng thiếu chữ ký của đồng sở hữu;
Nhà đất thuộc diện tranh chấp, kê biên nhưng chưa được cập nhật đầy đủ.
Theo “Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015”, bảo vệ người thứ ba ngay tình không phải lúc nào cũng được áp dụng, đặc biệt với bất động sản phải đăng ký quyền sở hữu.
Hợp đồng công chứng vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép
Theo “Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015”, “Giao dịch dân sự được xác lập do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép thì có thể bị tuyên vô hiệu”.
Trong thực tế:
Người cao tuổi bị dẫn dắt ký hợp đồng;
Người không hiểu rõ nội dung văn bản;
Bị ép buộc ký trong hoàn cảnh đặc biệt;
dù hợp đồng đã được công chứng, Tòa án vẫn có thể xem xét tuyên vô hiệu nếu có đủ chứng cứ chứng minh.
Hợp đồng công chứng vô hiệu do vi phạm pháp luật chuyên ngành
Một số giao dịch dù được công chứng nhưng trái quy định pháp luật chuyên ngành, chẳng hạn:
Chuyển nhượng đất không đủ điều kiện theo Luật Đất đai 2024;
Công chứng hợp đồng mua bán nhà ở xã hội trái quy định;
Công chứng khi tài sản đang bị hạn chế giao dịch;
Trong các trường hợp này, công chứng không làm hợp pháp hóa hành vi trái luật.
Công chứng viên có chịu trách nhiệm khi hợp đồng công chứng vô hiệu không?
Không phải mọi trường hợp hợp đồng công chứng vô hiệu đều phát sinh trách nhiệm của công chứng viên.
Theo “Điều 38 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên chỉ chịu trách nhiệm khi:
Vi phạm nghĩa vụ kiểm tra hồ sơ;
Công chứng trái quy định pháp luật;
Có lỗi cố ý hoặc lỗi nghiêm trọng.
Nếu nguyên nhân vô hiệu xuất phát từ:
Hồ sơ giả mạo tinh vi;
Ý chí gian dối của các bên;
Thông tin không thể kiểm tra tại thời điểm công chứng;
thì công chứng viên có thể không phải chịu trách nhiệm bồi thường.
Ví dụ minh họa thực tế
Ông A ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông B, hợp đồng được công chứng đầy đủ. Tuy nhiên, sau đó Tòa án xác định thửa đất là tài sản chung vợ chồng, bà C (vợ ông A) không ký kết và không ủy quyền. Kết quả, hợp đồng công chứng vô hiệu do vi phạm quyền định đoạt tài sản chung.
Người dân cần làm gì để hạn chế rủi ro hợp đồng công chứng vô hiệu?
Để tránh rơi vào tình trạng hợp đồng công chứng vô hiệu, người dân nên:
Kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý tài sản;
Xác định rõ chủ thể ký kết có đủ quyền hay không;
Không sử dụng hợp đồng công chứng để che giấu giao dịch khác;
Yêu cầu công chứng viên giải thích rõ nội dung trước khi ký.
Kết luận
Hợp đồng công chứng vô hiệu không phải là hiện tượng hiếm gặp, mà là hệ quả của việc hiểu sai bản chất của công chứng. Công chứng giúp tăng tính an toàn pháp lý, nhưng không bảo đảm tuyệt đối hiệu lực của giao dịch. Việc tuân thủ đầy đủ điều kiện có hiệu lực của hợp đồng và quy định pháp luật chuyên ngành mới là yếu tố quyết định.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
