Thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng xử lý thế nào?
Trong thực tiễn công chứng, không hiếm trường hợp một bên tham gia giao dịch thay đổi ý chí ngay tại thời điểm công chứng so với nội dung đã thỏa thuận trước đó. Sự thay đổi này có thể diễn ra công khai, ngầm định hoặc thông qua hành vi do dự, từ chối ký kết. Việc công chứng hợp đồng trong bối cảnh ý chí không thống nhất đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến hiệu lực giao dịch, trách nhiệm của công chứng viên và rủi ro tranh chấp về sau. Do đó, phân tích công chứng hợp đồng khi một bên thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch dân sự.
1. Ý chí của các bên – yếu tố cốt lõi của giao dịch dân sự
1.1. Ý chí tự nguyện là điều kiện có hiệu lực của hợp đồng
Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện: chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp; chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện; mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội”.
Như vậy, ý chí tự nguyện và thống nhất là điều kiện bắt buộc. Nếu tại thời điểm công chứng, một bên đã thay đổi ý chí thì điều kiện này không còn được bảo đảm đầy đủ.
1.2. Thời điểm công chứng là thời điểm “kết tinh” ý chí
Theo Luật Công chứng 2014, hợp đồng chỉ phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng hợp pháp. Điều này đồng nghĩa, ý chí của các bên phải được xác lập đầy đủ, thống nhất ngay tại thời điểm công chứng, không phải tại thời điểm thỏa thuận miệng trước đó.
2. Các biểu hiện thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng
2.1. Thay đổi nội dung giao kết
Một bên có thể:
Yêu cầu sửa đổi giá, thời hạn, nghĩa vụ
Không đồng ý với một số điều khoản đã soạn sẵn
Đề nghị bổ sung điều kiện mới
Nếu bên còn lại không chấp thuận, giao dịch không thể được công chứng.
2.2. Thay đổi ý chí thông qua hành vi
Trong thực tế, thay đổi ý chí không chỉ thể hiện bằng lời nói mà còn qua:
Từ chối ký hợp đồng
Trì hoãn việc ký không có lý do hợp lý
Không thực hiện điểm chỉ, ký giáp lai
Các dấu hiệu này cho thấy ý chí giao kết không còn trọn vẹn tại thời điểm công chứng.
3. Trách nhiệm của công chứng viên khi phát hiện thay đổi ý chí
3.1. Nghĩa vụ kiểm tra ý chí tự nguyện
Theo Điều 7 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên phải kiểm tra, xác minh ý chí tự nguyện của người yêu cầu công chứng”.
Khi phát hiện một bên thay đổi ý chí, công chứng viên không được tiếp tục công chứng nếu chưa làm rõ sự thống nhất ý chí.
3.2. Quyền từ chối công chứng
Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên được quyền từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch không bảo đảm điều kiện có hiệu lực theo quy định của pháp luật”.
Việc một bên thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng là căn cứ rõ ràng để công chứng viên tạm dừng hoặc từ chối công chứng nhằm tránh rủi ro pháp lý.
>>> Xem thêm: Quy trình chuẩn củadịch vụ làm sổ đỏ theo quy định pháp luật
4. Hệ quả pháp lý nếu vẫn công chứng khi ý chí không thống nhất
4.1. Nguy cơ giao dịch bị tuyên vô hiệu
Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự vô hiệu khi không có một trong các điều kiện quy định tại Điều 117 của Bộ luật này”.
Nếu chứng minh được tại thời điểm công chứng, một bên không còn ý chí giao kết thực sự, hợp đồng có nguy cơ bị tuyên vô hiệu do không bảo đảm tính tự nguyện.
4.2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015: “Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường”.
Trong trường hợp công chứng viên không phát hiện hoặc bỏ qua dấu hiệu thay đổi ý chí, trách nhiệm bồi thường có thể được đặt ra đối với:
5. Vai trò của hồ sơ công chứng trong chứng minh sự thay đổi ý chí
Hồ sơ công chứng lưu trữ có thể phản ánh:
Thời gian trao đổi, chỉnh sửa hợp đồng
Ghi nhận việc giải thích pháp luật của công chứng viên
Biên bản làm việc, lời khai của các bên
Đây là căn cứ quan trọng để Tòa án xác định thời điểm và mức độ thay đổi ý chí, từ đó làm rõ trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể.
6. Ví dụ thực tiễn
Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được đưa đến văn phòng công chứng. Tại thời điểm công chứng, bên bán yêu cầu tăng giá so với thỏa thuận ban đầu nhưng bên mua không đồng ý. Công chứng viên ghi nhận sự việc và từ chối công chứng. Sau đó, bên mua khởi kiện yêu cầu công nhận hợp đồng. Tòa án xác định do ý chí các bên không thống nhất tại thời điểm công chứng, giao dịch chưa được xác lập hợp pháp và không phát sinh hiệu lực.
Kết luận
Thay đổi ý chí của một bên tại thời điểm công chứng là rủi ro pháp lý nghiêm trọng đối với giao dịch dân sự. Thời điểm công chứng không chỉ là mốc hiệu lực của hợp đồng mà còn là thời điểm đánh giá sự tự nguyện, thống nhất và hợp pháp của ý chí các bên. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm tra ý chí tại thời điểm công chứng giúp phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyền lợi các bên và nâng cao giá trị pháp lý của hoạt động công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
