Hợp đồng nhiều bên: Thời điểm công chứng tính ra sao?
Trong thực tiễn giao dịch dân sự, các hợp đồng có nhiều bên tham gia ngày càng phổ biến, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, hợp tác đầu tư, bảo đảm nghĩa vụ và chuyển giao quyền tài sản. Việc xác định thời điểm công chứng trong các hợp đồng này có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực giao dịch, xác lập quyền – nghĩa vụ của từng bên và việc giải quyết tranh chấp phát sinh. Tuy nhiên, do đặc thù nhiều chủ thể, việc ký kết không đồng thời hoặc ký tại nhiều địa điểm dễ dẫn đến nhầm lẫn về thời điểm công chứng. Vì vậy, phân tích rõ thời điểm công chứng trong hợp đồng có nhiều bên tham gia là yêu cầu cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý.
>>> Xem thêm: Trải nghiệm một ngày làm việc ởvăn phòng công chứng — có gì đặc biệt?
1. Thời điểm công chứng – mốc xác lập hiệu lực của hợp đồng
1.1. Quy định pháp luật về thời điểm công chứng
Theo Luật Công chứng 2014: “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng”.
Như vậy, thời điểm công chứng là thời điểm công chứng viên ký và đóng dấu xác nhận, không phụ thuộc vào việc các bên đã thỏa thuận hay ký vào các thời điểm khác nhau trước đó.
1.2. Mối liên hệ giữa thời điểm công chứng và ý chí các bên
Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự có hiệu lực khi chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện”.
Đối với hợp đồng có nhiều bên, ý chí của tất cả các bên phải được thể hiện đầy đủ và thống nhất trước thời điểm công chứng. Chỉ khi đó, công chứng viên mới được ký xác nhận hợp đồng.
2. Đặc thù pháp lý của hợp đồng có nhiều bên tham gia
2.1. Yêu cầu về sự tham gia đầy đủ của các bên
Trong hợp đồng nhiều bên:
Mỗi bên đều là chủ thể độc lập
Quyền, nghĩa vụ của mỗi bên có thể phụ thuộc lẫn nhau
Thiếu chữ ký của một bên có thể làm thay đổi bản chất giao dịch
Do đó, chỉ cần một bên chưa ký hoặc chưa thể hiện ý chí rõ ràng, hợp đồng chưa đủ điều kiện để được công chứng.
2.2. Thứ tự ký không làm thay đổi thời điểm công chứng
Pháp luật không bắt buộc các bên phải ký đồng thời. Tuy nhiên:
Việc ký trước – ký sau chỉ hợp lệ nếu tất cả các bên đã ký trước khi công chứng viên ký
Thứ tự ký không làm phát sinh nhiều thời điểm công chứng khác nhau
Thời điểm công chứng trong hợp đồng nhiều bên chỉ có một, là thời điểm công chứng viên xác nhận cuối cùng.
>>> Xem thêm: Chi phí trung bình chodịch vụ làm sổ đỏ hiện nay là bao nhiêu?
3. Các tình huống thường gặp khi xác định thời điểm công chứng
3.1. Ký tại nhiều thời điểm, nhiều địa điểm
Trường hợp các bên ký tại các thời điểm khác nhau, kể cả ngoài trụ sở:
Công chứng viên phải trực tiếp chứng kiến hoặc thực hiện theo đúng thủ tục công chứng ngoài trụ sở
Chỉ được xác nhận công chứng sau khi tất cả các bên đã ký hợp lệ
Nếu một bên ký sau thời điểm công chứng, hợp đồng có nguy cơ không có giá trị pháp lý.
3.2. Có bên ủy quyền hoặc đại diện ký thay
Khi một hoặc một số bên tham gia thông qua người đại diện:
Quyền đại diện phải tồn tại hợp pháp tại thời điểm công chứng
Việc ký thay phải nằm trong phạm vi đại diện
Nếu quyền đại diện chấm dứt trước thời điểm công chứng, hợp đồng có nguy cơ bị vô hiệu do không đủ điều kiện về chủ thể.
4. Trách nhiệm của công chứng viên trong hợp đồng nhiều bên
4.1. Kiểm tra sự đầy đủ của chữ ký và tư cách chủ thể
Theo Điều 40 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng; xác minh tính hợp pháp, hợp lệ của hợp đồng, giao dịch”.
Đối với hợp đồng nhiều bên, nghĩa vụ này bao gồm:
Kiểm tra đủ số lượng chữ ký
Kiểm tra năng lực hành vi, tư cách đại diện của từng bên
Bảo đảm không có bên nào ký sau thời điểm công chứng
4.2. Quyền từ chối công chứng khi chưa đủ điều kiện
Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên được quyền từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch không đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo quy định của pháp luật”.
Khi chưa có đủ chữ ký hoặc ý chí của tất cả các bên, công chứng viên bắt buộc phải từ chối hoặc tạm dừng công chứng.
5. Hệ quả pháp lý khi xác định sai thời điểm công chứng
5.1. Nguy cơ hợp đồng bị tuyên vô hiệu
Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự vô hiệu khi không có một trong các điều kiện quy định tại Điều 117 của Bộ luật này”.
Trong hợp đồng nhiều bên, việc thiếu chữ ký của một bên tại thời điểm công chứng có thể dẫn đến vô hiệu toàn bộ giao dịch, không chỉ phần liên quan đến bên đó.
5.2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015: “Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường”.
Việc xác nhận sai thời điểm công chứng có thể làm phát sinh trách nhiệm bồi thường đối với:
Bên cố tình ký sau
Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng nếu có lỗi nghiệp vụ
6. Ví dụ thực tiễn
Một hợp đồng hợp tác đầu tư có bốn bên tham gia. Ba bên ký trước, công chứng viên ký và đóng dấu xác nhận. Một tuần sau, bên thứ tư mới ký bổ sung. Khi tranh chấp phát sinh, Tòa án xác định tại thời điểm công chứng, hợp đồng chưa có đủ chữ ký của các bên, nên văn bản công chứng không phản ánh giao dịch hoàn chỉnh và bị tuyên không có giá trị pháp lý.
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có nhiều bên tham gia là mốc pháp lý duy nhất xác định hiệu lực của giao dịch. Việc bảo đảm tất cả các bên đã thể hiện đầy đủ, thống nhất ý chí trước thời điểm công chứng là điều kiện bắt buộc để hợp đồng có giá trị pháp lý. Nhận diện đúng và tuân thủ chặt chẽ thời điểm công chứng giúp hạn chế rủi ro tranh chấp và nâng cao tính an toàn cho các giao dịch dân sự có nhiều chủ thể tham gia.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
