Trong giải quyết tranh chấp hợp đồng, việc xác định lỗi của các bên là căn cứ quan trọng để Tòa án quyết định hiệu lực giao dịch và phân chia trách nhiệm pháp lý. Đối với các hợp đồng bắt buộc phải công chứng hoặc thường được công chứng, thời điểm công chứng trở thành mốc pháp lý then chốt để đánh giá hành vi, ý chí và mức độ tuân thủ pháp luật của các bên. Không ít trường hợp tranh chấp phát sinh từ các sự kiện xảy ra trước hoặc sau thời điểm công chứng, dẫn đến cách hiểu khác nhau về lỗi. Vì vậy, phân tích vai trò của thời điểm công chứng trong việc xác định lỗi của các bên có ý nghĩa thiết thực trong thực tiễn xét xử và hành nghề công chứng.
>>> Xem thêm: Chuyên gia chia sẻ: Cách chọnvăn phòng công chứng tránh rủi ro pháp lý
1. Thời điểm công chứng – mốc pháp lý xác định trạng thái giao dịch
1.1. Khái niệm và giá trị pháp lý của thời điểm công chứng
Theo Điều 2 Luật Công chứng 2014: “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng”.
Thời điểm này không chỉ xác lập hiệu lực hình thức của hợp đồng mà còn phản ánh trạng thái pháp lý đầy đủ của giao dịch tại thời điểm các bên hoàn tất việc thể hiện ý chí trước công chứng viên.
1.2. Ý nghĩa trong việc “đóng băng” điều kiện giao dịch
Tại thời điểm công chứng, các yếu tố sau được xác định:
Năng lực hành vi dân sự của các bên
Tình trạng pháp lý của tài sản
Ý chí tự nguyện, không bị lừa dối, cưỡng ép
Các sự kiện phát sinh sau thời điểm công chứng thường không được dùng để suy đoán ngược lại lỗi của các bên tại thời điểm giao kết, trừ khi chứng minh được mối liên hệ nhân quả.
2. Vai trò của thời điểm công chứng trong xác định lỗi chủ quan của các bên
2.1. Xác định lỗi khi cung cấp thông tin, giấy tờ
Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự vô hiệu khi một bên tham gia giao dịch do bị lừa dối”.
Việc xác định lừa dối phải căn cứ vào hành vi và nhận thức của bên cung cấp thông tin tại thời điểm công chứng. Nếu tại thời điểm công chứng:
Giấy tờ còn hiệu lực
Không có quyết định thu hồi, hủy bỏ
Bên còn lại không có cơ sở để nghi ngờ
thì rất khó xác định lỗi cố ý của bên cung cấp, dù sau đó giấy tờ bị vô hiệu.
2.2. Phân biệt lỗi trước và sau thời điểm công chứng
Lỗi trước thời điểm công chứng: ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực giao dịch
Lỗi phát sinh sau thời điểm công chứng: thường chỉ làm phát sinh trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ hoặc bồi thường
Thời điểm công chứng là ranh giới pháp lý để phân định hai loại lỗi này.
4. Thời điểm công chứng trong xác định lỗi khi giao dịch bị tuyên vô hiệu
4.1. Giao dịch vô hiệu do nguyên nhân khách quan
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015: “Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường”.
Nếu giao dịch bị tuyên vô hiệu do nguyên nhân phát sinh sau thời điểm công chứng, như thay đổi chính sách, thu hồi giấy tờ, thì:
Không mặc nhiên xác định lỗi của các bên
Trách nhiệm bồi thường phải gắn với thời điểm phát sinh lỗi
4.2. Giao dịch vô hiệu do vi phạm điều cấm
Ngược lại, nếu tại thời điểm công chứng, các bên biết rõ hoặc buộc phải biết giao dịch vi phạm điều cấm của luật, thì thời điểm công chứng trở thành mốc chứng minh lỗi cố ý.
5. Thực tiễn xét xử và vai trò của thời điểm công chứng
Trong nhiều bản án dân sự, Tòa án thường nhận định:
Hành vi vi phạm phải được xem xét tại thời điểm giao kết và công chứng
Không suy đoán lỗi chỉ dựa trên hậu quả xảy ra sau đó
Hồ sơ công chứng là chứng cứ có giá trị cao
Thời điểm công chứng vì vậy là cơ sở để Tòa án định vị lỗi một cách khách quan và công bằng.
6. Ví dụ thực tiễn
Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng hợp pháp. Sau đó, cơ quan có thẩm quyền thu hồi Giấy chứng nhận do thay đổi quy hoạch. Khi tranh chấp phát sinh, Tòa án xác định tại thời điểm công chứng, các bên không có lỗi, giấy tờ hợp pháp, do đó không đặt vấn đề bồi thường do lỗi mà chỉ xử lý hậu quả khách quan của giao dịch.
Kết luận
Thời điểm công chứng giữ vai trò then chốt trong việc xác định lỗi của các bên khi giải quyết tranh chấp giao dịch dân sự. Đây là mốc pháp lý phản ánh đầy đủ trạng thái ý chí, năng lực và điều kiện giao dịch của các bên tại thời điểm xác lập hợp đồng. Việc đánh giá lỗi dựa trên thời điểm công chứng giúp bảo đảm nguyên tắc công bằng, tránh suy đoán chủ quan và nâng cao giá trị pháp lý của hoạt động công chứng trong thực tiễn.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
