Thời điểm công chứng ngoài trụ sở xác định thế nào?
Trong thực tiễn công chứng, có không ít trường hợp hợp đồng được công chứng hợp pháp nhưng sau đó giấy tờ làm căn cứ giao dịch bị cơ quan có thẩm quyền thu hồi. Tình huống này thường xảy ra đối với giấy tờ về quyền sử dụng đất, giấy phép, quyết định hành chính hoặc văn bản ủy quyền. Khi tranh chấp phát sinh, vấn đề trọng tâm là liệu việc thu hồi giấy tờ sau thời điểm công chứng có làm mất hiệu lực của hợp đồng hay không. Do đó, việc phân tích công chứng hợp đồng khi giấy tờ bị thu hồi sau thời điểm công chứng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên và xác định trách nhiệm liên quan.
1. Giá trị pháp lý của hợp đồng tại thời điểm công chứng
1.1. Nguyên tắc xác định hiệu lực giao dịch dân sự
Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện về chủ thể, ý chí và nội dung”.
Việc đánh giá hiệu lực của hợp đồng phải căn cứ thời điểm giao kết và thời điểm công chứng, không căn cứ vào các sự kiện phát sinh sau đó, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
1.2. Hiệu lực của văn bản công chứng
Theo Điều 2 Luật Công chứng 2014: “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng”.
Do đó, nếu tại thời điểm công chứng, giấy tờ còn hiệu lực, hợp đồng được xác lập hợp pháp thì việc thu hồi giấy tờ sau đó không đương nhiên làm mất hiệu lực văn bản công chứng.
2. Các trường hợp giấy tờ bị thu hồi sau thời điểm công chứng
2.1. Thu hồi do thay đổi chính sách hoặc điều chỉnh quản lý
Một số giấy tờ bị thu hồi do:
Điều chỉnh quy hoạch, chính sách quản lý đất đai
Thay đổi quy định pháp luật chuyên ngành
Rà soát, sắp xếp lại tài sản công
Trong trường hợp này, việc thu hồi thường mang tính quản lý nhà nước, không xuất phát từ lỗi của các bên giao dịch tại thời điểm công chứng.
2.2. Thu hồi do giấy tờ được cấp trái pháp luật
Ngược lại, cũng có trường hợp giấy tờ bị thu hồi vì:
Cấp sai thẩm quyền
Cấp không đúng đối tượng
Có hành vi gian dối trong hồ sơ
Việc này đặt ra nguy cơ cao về hiệu lực của hợp đồng đã được công chứng.
>>> Xem thêm: 5 tiêu chí đánh giádịch vụ làm sổ đỏ chuyên nghiệp tại Hà Nội
3. Ảnh hưởng của việc thu hồi giấy tờ đến hợp đồng đã công chứng
3.1. Trường hợp giấy tờ bị thu hồi không do lỗi của các bên
Nếu giấy tờ bị thu hồi do nguyên nhân khách quan, không xuất phát từ hành vi gian dối của các bên, thì:
Hợp đồng vẫn được xem xét hợp pháp tại thời điểm công chứng
Quyền, nghĩa vụ có thể bị điều chỉnh theo quyết định thu hồi
Các bên có thể phát sinh quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại
Trong trường hợp này, hợp đồng không đương nhiên vô hiệu.
3.2. Trường hợp giấy tờ bị thu hồi do cấp trái pháp luật
Nếu giấy tờ bị thu hồi vì được cấp trái pháp luật, Tòa án có thể xem xét giao dịch vô hiệu theo Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật”.
Đặc biệt, nếu một bên biết hoặc phải biết về tính trái pháp luật của giấy tờ nhưng vẫn giao kết hợp đồng, nguy cơ bị tuyên vô hiệu là rất cao.
4. Trách nhiệm của công chứng viên khi giấy tờ bị thu hồi sau công chứng
4.1. Phạm vi trách nhiệm theo thời điểm công chứng
Theo Điều 7 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật khi hành nghề công chứng”.
Công chứng viên chỉ có trách nhiệm:
Kiểm tra tính hợp pháp của giấy tờ tại thời điểm công chứng
Không chịu trách nhiệm đối với sự thay đổi pháp lý phát sinh sau đó nếu không có lỗi
4.2. Trường hợp phát sinh trách nhiệm pháp lý
Trách nhiệm của công chứng viên có thể được đặt ra nếu:
Không kiểm tra kỹ nguồn gốc, tính hợp pháp của giấy tờ
Bỏ qua dấu hiệu giấy tờ được cấp trái pháp luật
Không lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh việc kiểm tra
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014: “Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại do lỗi của công chứng viên gây ra trong khi hành nghề”.
5. Rủi ro tranh chấp và hướng xử lý trong thực tiễn
5.1. Tranh chấp về hiệu lực hợp đồng
Khi giấy tờ bị thu hồi, tranh chấp thường tập trung vào:
Thời điểm xác lập quyền
Lỗi của các bên khi giao kết hợp đồng
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Tòa án thường căn cứ vào thời điểm công chứng để đánh giá tính hợp pháp ban đầu của giao dịch.
5.2. Cơ chế bảo vệ quyền lợi các bên
Trong nhiều trường hợp, các bên có thể:
Yêu cầu bồi thường từ bên gây ra việc thu hồi
Yêu cầu hoàn trả giá trị đã giao dịch
Khởi kiện yêu cầu bồi thường trách nhiệm ngoài hợp đồng
6. Ví dụ thực tiễn
Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng hợp pháp. Sau đó, cơ quan nhà nước thu hồi Giấy chứng nhận do phát hiện sai sót trong quá trình cấp. Khi tranh chấp phát sinh, Tòa án xác định hợp đồng hợp pháp tại thời điểm công chứng, nhưng quyền sử dụng đất không thể tiếp tục thực hiện, từ đó giải quyết hậu quả pháp lý theo quy định về giao dịch vô hiệu do nguyên nhân khách quan.
Kết luận
Công chứng hợp đồng khi giấy tờ bị thu hồi sau thời điểm công chứng là tình huống pháp lý phức tạp, đòi hỏi phải phân biệt rõ nguyên nhân thu hồi và thời điểm xác lập giao dịch. Thời điểm công chứng đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá hiệu lực hợp đồng và trách nhiệm của công chứng viên. Việc hiểu đúng các nguyên tắc này giúp các bên chủ động phòng ngừa rủi ro và có hướng xử lý phù hợp khi tranh chấp phát sinh.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
